همه ما به خوبی می دانیم که اصفهان به عنوان مهد گردش و سیاحت بین الملل می باشد و از دیر باز معماری این شهر به صورت خاص مورد توجه بوده است.  اما از هر کدام از آثار بگذریم هشت بهشت را می توانیم به  عنوان اثر معماری زیبا در کنار دیگر آثار قرار دهیم. این کاخ زیبا با دیوار های بلند و کاشی کاری زیبا در دل باغی زیبا قرار گرفته که زحمت زیاد مردم و شهرداری امروز اصفهان را نباید خالی از لطف دانست.

به هر حال همه ی ما به خوبی می دانیم که اشکال هندسی ما اعم از مربع و مثلث و دایره به عنوان اشکال اصلی می باشند و از دل آنها اشکال دیگری به وجود آمده اند که از آن جمله هشت ضلعی هایی که در هشت بهشت وجود دارد همگی از دو مربع تشکیل شده.

عمارت هشت‌بهشت یکی از عمارت‌های تاریخی دوران صفوی در شهر اصفهان می باشد که هنوز هم پا بر جاست از کلیه کاخهایی که در این دوره در کنار چهارباغ ساخته شده بود فقط کاخ هشت بهشت باقی مانده‌است.

این عمارت روزگاری زیباترین کاخ عالم هم نامیده می‌شد  که در سال ۱۰۸۰ هجری و  در زمان شاه سلیمان صفوی در نزدیکی باغ بلبل ساخته شد. باغ وسیعی که عمارت در آن واقع شده جزئی از باغ بزرگ نقش جهان بوده‌است که شاه اسماعیل اول احداث کرد و در زمان جانشینان او بخصوص شاه عباس اول به قطعات متعددی تقسیم شد.

این بنای دو طبقه با طاقهای زیبا و تزئینات فراوان یکی از نمونه‌های درخشان معماری عصر صفویه به شمار می‌رود. این قصـر از همان ابتدای احداث «عمارت هشت‌بهشت» «هشت به هشت» و «هشت در بهشت» نامیده می‌شده‌است.

بخش مرکزی کاخ به صورت چهار صفه ساخته شده و ایوان آن رو به شمال است. سقفی که بر فراز این بنای ۴ صفه استوار است پوشیده از مقرنس‌های گچی خوش رنگ و خوش طرح است.

اتاقهای طبقه اول در چهار گوشه عمارت تزئیناتی از گچبری و نقاشی دارند. در طبقه دوم عمارت نیز مجموعه‌ای از رواق‌ها و اتاقها و طاقها و پنجره‌ها بر زیبائی آن می‌افزایند. این طبقه به راهروها و اتاقهای متعددی تقسیم شده که هر یک تزئینات خاصی دارند. در برخی حوض آب و در بعضی بخاری‌های دیواری تعبیه شده‌اند. دیوارها را نیز آینه‌های فراوان می‌پوشانیده‌اند. تمام سقف‌های کاخ را نیز موزائیک‌های بسیار عالی پوشانیده و دالانها و غلام‌گردش‌های بسیار زیبا و هماهنگ، آنها را احاطه کرده‌اند.

آنچه در این عمارت حائز اهمیت است ارتباطی است که میان فضاها و قسمت‌های مختلف آن پدید آمده‌است. این ارتباط باعث شده تا این عمارت در عین تنوع و گوناگونی و تعدد فضا از وحدت و یکپارچگی و تزئینات قابل توجه برخوردار شود.

تزئینات عمارت در دوران صفویه به حدی باشکوه و هنرمندانه بوده که سیاحان بسیاری زبان به تحسین آن گشوده‌اند. متأسفانه امروز از نرده‌های چوب زرنگار و قابها و جام‌های بلور و آلت‌های شیشه‌ای رنگارنگ ظریف اثری بر جای نمانده‌است چرا که در دوره‌های بعد از صفویه و بخصوص در عصر قاجاریان تغییرات بسیاری در آن داده شده‌است. این تغییرات به حدی است که برخی از سیاحان آن را از دوران قاجار به حساب آورده‌اند.

در اواخر دوران قاجار عمارت هشت بهشت به مالکیت خصوصی اشخاص در آمد و از زیورهای نفیس و گرانبهای دوره صفویه عاری گردید بطوری که امروز از آن همه شکوه و فریبندگی داخل کاخ و آب نماها و جوی‌های آب روان اثری بر جای نمانده‌است. با همه دخل و تصرفات زیبایی صفوی این بنا برجای مانده‌است چنان که آندره گدار باستان‌شناس و ایران‌شناس می‌گوید:

«... کاخ هشت‌بهشت با تالاری که از هر سو باز است و با چهار عمارت کلاه‌فرنگی در چهار گوشهٔ خود هنوز هم ترکیب اصلی و مختصری از لطف و ملاحت روزگاران گذشته را حفظ کرده‌است.»

ذکر این نکته مناسبت دارد که تزئینات این کاخ هشت‌گوشه که نشانه روحیه معماری و تزئینات اواخر دوره صفوی است به همراه ساختمان آن که میان باغ واقع شده‌است بعدها به فراوانی مورد تقلید قرار گرفته‌است.

هشت بهشت جدا از زیبایی ظاهری زیبایی معنوی نیز دارد. هشت بهشت نماد این مطلب است که ما هفت آسمان داریم و خداوند دری بر زمین گشود که در آن بهشتی دیگر قرار دهد و آن هشت بهشت بوده است.

 منبع:

سبک‌شناسی معماری ایرانی. محمد کریم پیرنیا. نشر معمار. ۱۳۸۳. ص۲۷۰

ادامه دارد