گردآوری: بابک دهقانی: دانشجو دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی

 

مقدمه:

طبق آمار به دست آمده تقریبا 4 درصد جمعـيت ايران را اعـراب تشکیل می دهند که بـيشتر آنها در استان خوزستان و جزاير حاشیه خليج فارس سکونت دارند.

بندری:

به مردم عـرب که در نوار ساحلي خلیج فارس و دریای عمان، سکونت دارند و مي توان بسياري از ويـژگيهاي فارس ها را در آنها ديد، بندري مي گويـند. لباس بلند سنتي مردان عـرب ثوب يا دشداشه و دستاري که بر سر مي گذارند  " گتره " نام دارد. اکثر عـربهاي ايران هنوز به زبان عـربي تکلم مي کنند.  

به گزارش بانکی دات آی آر آغاز کوچ عربها به خوزستان از پیش از اسلام در دوران ساسانیان بوده است. البته پس از اسلام نیز قبایل عرب در پی لشکریان فاتح به سوی کشورهای گشوده شده از جمله مناطقی از ایران کوچ کردند که در خوزستان به علت وجود اعراب پیش از اسلام، پس از اسلام نیز قبایل و عشایر بسیاری به این منطقه آمدند. البته امروزه جمعیت عربهای خوزستان نسبت به اقوام فارسي زبان (بختیاریها، شوشتری و دزفولیها) در اقلیت قرار دارند.

 

ویژگی‌ها

نژاد مردم عرب زبان در استان خوزستان گاها سامی معرفی شده است که از نظر ظاهری سبزه با موهای سر پرپشت و در عین حال از نظر بدنی کم مو هستند و گاها قدرتمند می باشند. از نظر رنگ پوست گاها سیاه پوست، سفید پوست و یا بور نیز در میانشان یافت می شود. این تفاوت رنگ‌ها مربوط به مبداء اصلی مهاجرت ايشان است.

مذهب

مسلمان-شیعه اثنی عشر


لباس محلی

مردان دشداشه می‌پوشند که لباسی یکسره و بلند تا مچ پا (بدون شلوار) و معمولاً سفید و گاها به رنگ مشکی، آبی آسمانی و ... رنگ و در تابستان نیز خنک است. دشداشه را بیشتر قدیمی‌ها در روستا می‌پوشند. امروزه کمتر از این لباسها استفاده می گردد.

زنان از عبا و شیله استفاده می کنند. و لباس دست دوز محلی که گاها یا توسط خودشان یا توسط خیاط دوسخته می شود.

زبان

عربی محلی که با عربی حجاز تفاوت‌های بسیاری دارد و بیشتر به عربی محاوره‌ای عراق نزدیک است و تحت تاثير فارسی و گویشهای محلی خوزستان قرار گرفته است. البته عربی نواحی آبادان و خرمشهر با عربی نقاط دیگر خوزستان کمی تفاوت دارد و به اصطلاح صحیحتر است و کمتر تحت تأثیر فارسی قرار گرفته است.

اگرچه عربی خوزستان به عربی محاوره‌ای عراق نزدیک است اما تفاوت‌هایی نیز با آن دارد. مثلاً حرف ”ج“ جای خودش را در بسیاری از عبارات به ”ی“ داده است مثل: ”ریل“ به جای ”رجل“ یا ”دیایة“ به جای ”دجاجة“ یا ”تی‌یی“ به جای ”تی‌جی“ (ترجع). عربی خوزستان بسیار تحت تأثیر فارسی قرار گرفته است طوری که بسیاری از اصطلاحات، مخصوصاً لغات و اصطلاحات رایج امروزی به صورت فارسی تلفظ می‌شوند: مثل ”بیمارستان“ به جای ”مستشفي“، ”بادگان“ (پادگان) به جای ”ثکنة“، ”سرگرد“ به جای ”رائد“، ”گروهبان“ به جای ”عريف“، ”روزنامه“ به جای ”جريدة“.

تعصب

معمولاً عرب‌های خوزستان نسبت به عشیره و زبان خود بسیار تعصب دارند و گاهی این تعصب رنگ افراط به خود می‌گیرد.

مولا 

لقبی که به سیدی (فرزند رسول خدا) که بزرگ قوم خودش گفته می‌شود البته برای احترام بعضی وقتها به سیدهای مسن ومحترم هم گفته می شود.

شیخ:

اعراب خوزستان قبایل مختلفی هستند که هر قبیله برای خودش یک شیخ دارد که به اصطلاح نماینده و رئیس آن قبیله است.

جشن و سرور

از قدیم الایام تا کنون مردم جنوب به خونگرمی معروف بوده اند و همیشه خیلی زود با اطرافیان خود صمیمی می شوند.

این خونگرمی جنوب و اعراب ساکن جنوب صرفا مختص مسائل اجتماعی نمی باشد. بلکه در مراسما و جسن و پایکوبی نیز به چشم می خورد.

شاید شما در میان اقوام دیگر بروید و یک جشن ساده را ببینید که مربوط به جشن تولد یا مراسم نامزدی باشد اما در میان اعراب مفصل بودن این جشن و دعوت از گروه موسیقی بسیار حائز اهمیت می باشد.

قبایل و عشایر عرب خوزستان


• اجود
• بنی اسد
• امازه
• اوس
• کوتی
• ادریس
• باوی
• بچاری
• بحرینی
• البوروایه
• آل بطاط
• بعیجات
• بغلانی
• بنده
• بهادل
• تفاخ
• ثامری
• جامع
• جبیرات
• جرفی
• جعافره
• جعاوله
• جلیزی
• جوابر
• جنابیان
• چاسبی
• حرادنه
• حردانی
• حزباوی

• حلاف
• حمادی
• حمودی
• حمیدی
• حناتشه
• حوافظ
• حیدری
• آل حویزی
• آل خاقانی
• خرسان
• خزاعل
• خسرجی
• خفاجی
• خمیسی
• خنافره
• خواجات
• دیلمی
• ذهبیات
• دوالم
• ربود
• بنی ربیعه
• آل ربیعی محسنی
• آل ربیعی
• رویشد
• زبیدات

• عساکره
• عطبی
• عباده
• عبوده السنایره
• بنی عبس
• عرب مارد
• عرب جراحی
• عچرش
• بنوالعلم
• عموری
• عوابدی
• عیدانی
• البو غبیش
• البو غضبان
• عبدالخانی
• عنافچه
• بیت غانم
• البو فرحان
• فاضلی
• فرطوسی
• فزاره
• فهود
• فیصلی
• الگطارنه

• قنواتی
• الگوام
• البو چاسب
• آل کثیر
• کرمی
• کعبی
• کعب منان
• کعب الحاجی
• کعب فرج الله
• کعب کرم الله
• چنانه
• کنعانی
• بنی لام
• محیسن
• مزرعه
• مطوری
• البو محمود
• بنی مره
• البو مسلم
• مشعشعیان
• مطرقی
• معاویه
• البو معبر

• معرفی
• منتفج
• منیعات
• مجدم
• میاحی
• نبهانی
• آل نصار
• نیسی
• نواصری
• ویسی
• هلالات

• زرگان
• زغیبی
• زویدات
• زهیریه
• ساعد
• ساعدی
• ساکی
• سیلاوی
• سبتی

• بنی سعید
• سلامات
• سلیمان
• سواری
• سودانی
• شریفی
• صگور
• طالقانی
• بنی طرف
• عامری ضیاغم (شمر) یکی از بزرگترین قبایل عرب در استان خوزستان و طایفه ای صلح طلب و مهمان نواز هستند .

§قیم، عبدالنبی. «ایرانشناسی: نگاهی جامعه‌شناختی به زندگی و فرهنگ مردم عرب خوزستان»، مطالعات ملی، بهار ۱۳۸۰ - شماره ۷. ص ۲۱۶–۲۱۷.
§واعظی، منصور. شرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان خوزستان/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور. مؤسسه انتشارات کتاب نشر، 1391.